Stencil Printing

หลักการพิมพ์ภาพพิมพ์ตระแกรงไหมเบื้องต้น

ระบบการพิมพ์พื้นฉลุที่พบเห็นกันอยู่ทั่วไป มี 3 ประเภท คือ

  1. การพิมพ์สเตนซิล (Stencil Printing)
  2. การพิมพ์โรเนียว (Roneo Printing)
  3. การพิมพ์สกรีน (Screen Printing)
  • การพิมพ์สเตนซิล เป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้มีการคิดค้น และพัฒนาระบบการพิมพ์ตระแกรงไหม ในสมัยโบราณการพิมพ์สเตนซิลโดยใช้แผ่นกระดาษหรือแผ่นโลหะมาฉลุเป็นลวดลายนั้นทำได้ไม่สะดวก เนื่องจากแผ่นกระดาษไม่คงรูปและแม่พิมพ์ที่ไม่คงทน ส่วนการทำโลหะให้บางแล้วนำมาฉลุนั้นก็ทำได้ยุ่งยากและใช้เวลานาน จึงมีการพัฒนาการทำสเตนซิล หรือ แม่พิมพ์โดยการใช้เส้นผมมนุษย์มาทอเป็นผืนแล้วนำกระดาษที่เจาะเป็นลวดลายมาติดไว้ ในเวลาต่อมาพัฒนาด้วยการใช้เส้นไหมแทนผมซึ่งเป็นที่มาของการพิมพ์พื้นฉลุที่เรียกว่า ซิลค์สกรีน (Silkscreen) จากนั้นจึงมีการพัฒนา มาเป็นการทอด้วยเส้นใยสังเคราะห์เป็นผืนผ้าที่ใช้ทำแม่พิมพ์เรียกว่า สกรีน (Screen) พัฒนาการของการพิมพ์ สเตนซิลในอีกแนวทางหนึ่ง คือ การพัฒนาแผ่นกระดาษที่ใช้ทำแม่พิมพ์ให้สะดวกต่อการทำแม่พิมพ์มากขึ้น และใช้งานได้ทนทานขึ้น นั้นคือการพัฒนาแผ่น แม่พิมพ์โรเนียว การพิมพ์สเตนซิล มักนิยมใช้ในการพิมพ์งานศิลปะ งานพิมพ์เพื่อการประกวด และงานตกแต่งภายในอาคารบ้านเรือนด้วยมือ
  • การพิมพ์โรเนียว เป็นการพิมพ์พื้นฉลุประเภทที่ใช้พิมพ์งานหลายๆ สำเนาโดยใช้แผ่นไขเป็นแม่พิมพ์ แผ่นไขนี้เป็นกระดาษเคลือบด้วยไข (Wax) เพื่อป้องกันไม่ให้หมึกพิมพ์โรเนียวซึมผ่านไขได้ เมื่อต้องการพิมพ์ข้อความใด ก็จะพิมพ์ดีดข้อความนั้นลงไปบนกระดาษไข ตัวอักษรของเครื่องพิมพ์ดีดก็จะกดกระแทกลงบนแผ่นไข ทำให้แผ่นไขทะลุเป็นรูตามตัวอักษรของข้อความนั้นๆ จึงสามารถรีดหมึกพิมพ์โรเนียวทะลุผ่านรูเหล่านี้บนแผ่นไขโรเนียวได้ การพิมพ์โรเนียวมักจะเป็นการพิมพ์ตัวอักษร หรือ ภาพลายเส้นง่ายๆ ถ้าต้องการพิมพ์โรเนียวเป็นภาพลายเส้นก็จะทำได้ โดยใช้เหล็กแหลมคล้ายเข็มวาด หรือ ขึง เป็นภาพลายเส้นบนแผ่นไขให้ทะลุเป็นภาพต่างๆ ที่ต้องการ
  • การพิมพ์สกรีน เป็นระบบการพิมพ์ที่ใช้แม่พิมพ์เป็นผ้าสกรีนขึงอยู่ในกรอบ จะมีการปาดหมึกด้วยการใช้ยางปาดให้หมึกพิมพ์ไหลผ่านรูแม่พิมพ์ผ้าสกรีนลงไปบนวัสดุที่ใช้พิมพ์ บริเวณใดที่ไม่ต้องการให้หมึกพิมพ์ไปติดบนวัสดุนั้น ก็ใช้สารเคมีมาอุดรูของเส้นด้ายจนหมึกพิมพ์ไม่สามารถทะลุผ่านได้จึงเกิดเป็นภาพที่ต้องการ การพิมพ์สกรีนเป็นการพิมพ์ตระแกรงไหม ที่มีการพัฒนามาใช้ในการพิมพ์สิ่งพิมพ์อย่างแพร่หลาย สามารถพิมพ์หมึกพิมพ์ลงบนวัสดุใช้พิมพ์ต่างๆ ได้มากมายหลายชนิด เช่น กระดาษ ผ้า โลหะ รวมทั้งพลาสติกประเภทต่างๆ เช่น พีวีซี พอลีเอทีลีน พอลีสไทลีน ฯลฯ เป็นต้น นอกจากนั้นยังสามารถพิมพ์บนวัสดุใช้พิมพ์ที่มีรูปทรงต่างๆ กันได้ ไม่ว่าจะเป็นทรงกระบอก โค้ง แบน เช่น กระบอกน้ำ ปากกา หูฟัง power bank และ ของพรีเมี่ยม อีกมากมายที่ทำได้ เพราะการพิมพ์สกรีนนี้สามารถทำแม่พิมพ์ได้หลายรูปแบบ สามารถขึงบนกรอบในรูปทรงต่างๆ ได้นั้นเอง งานพิมพ์สกรีนในปัจจุบันได้มีการพัฒนาและใช้เทคโนโลยีต่างๆ เข้าช่วยทำให้สิ่งพิมพ์ที่พิมพ์มีความละเอียดและคมชัดสวยงาม สามารถพิมพ์บนวัสดุและรูปทรงต่างๆ ได้อย่างหลากหลายช่วยเพิ่มมูลค่าจากสินค้าธรรมดาเป็นสินค้าพรีเมี่ยมที่ดูหรูหรามีราคาขึ้นมาทันที

โดยสรุปวัตถุประสงค์หลักในการใช้งานระบบการพิมพ์ตระแกรงไหมทั้ง 3 ประเภทนั้น จะต่างกันคือ การพิมพ์สเตนซิล จะทำในแง่ของงานศิลปะเป็นส่วนใหญ่ ในขณะที่ การพิมพ์โรเนียว จะใช้ในการพิมพ์เอกสารที่จำนวนไม่มากนัก ส่วน การพิมพ์สกรีน จะทำในงานศิลปะ, สินค้าพรีเมี่ยมและทำเป็นอุตสาหกรรมการพิมพ์ตั้งแต่ร้านขนาดเล็กจนถึงโรงงานขนาดใหญ่ การพิมพ์สกรีนสามารถจำแนกได้ 2 ประเภท ตามลักษณะการถ่ายทอดภาพบนวัสดุใช้พิมพ์ คือ การพิมพ์สกรีนวิธีตรง (Direct Screen Printing) และการพิมพ์สกรีนวิธีอ้อม (Indirect Screen Printing)

  1. การพิมพ์สกรีนวิธีตรง เป็นการพิมพ์ที่ใช้หมึกพิมพ์ผ่านรูเปิดเส้นด้ายของแม่พิมพ์ลงไปยังวัสดุใช้พิมพ์โดยตรง เป็นการถ่ายทอดภาพเพียงครั้งเดียว ไม่ผ่านตัวกลางภาพและลักษณะตัวอักษรที่ปรากฏเป็นภาพตรง ไม่กลับซ้ายเป็นขวา ตัวอย่างการพิมพ์สกรีนวิธีตรง เช่น การพิมพ์ผ้า การพิมพ์เสื้อยืด โปสเตอร์ เป็นต้น
  2. การพิมพ์สกรีนวิธีอ้อม เป็นการพิมพ์ที่มีการถ่ายทอด 2 ครั้ง ครั้งแรกเกิดจากรูของหมึกพิมพ์ผ่านรูเปิดของเส้นด้ายบนแม่พิมพ์ ลงบนตัวกลางรับภาพก่อน จึงถ่ายทอดภาพครั้งที่ 2 จากตัวกลางลงบนวัสดุที่ต้องการพิมพ์อีกครั้งหนึ่ง ตัวกลางที่นิยม คือ แผ่นยางและแผ่นกระจกเคลือบผิวหน้าด้วยซิลิโคน ส่วนใหญ่มักใช้วิธีพิมพ์สกรีนโดยอ้อมกับวัสดุที่มี 3 มิติ และมีความลึกด้วย หรือ วัสดุที่มีรูปทรงไม่แบนราบ เช่น ภาชนะใส่อาหาร และขอบจานกระเบื้องที่มีลายนูนสูง

ข้อมูล : ภาควิชาทัศนศิลป์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม


กลับสู่หน้าแรกบริการ รับผลิตกระบอกน้ำ