Kiler sayımı için aylık kontrol listesi
Ayda bir kileri dolaşıp tarihi geçen, azalan ve yeri karışan ürünleri ayırmanın kısa listesi.
Kiler kapısı ayda bir açılmadığında market listesi şişer. Arkada duran bakliyat unutulur, yağ şişesi bitmek üzereyken ikincisi alınır, tarihi yaklaşan konserve en dipte kalır. Aylık sayım, dolabı baştan düzenlemek değildir. Bir tur atıp neyin bittiğini, neyin yaklaştığını ve neyin yerinin karıştığını görmektir.
Sayım alışverişten önce gelsin
Listeyi mutfakta, raftaki boşluğa bakarak yazın. Market koridorunda hatırlamaya çalışmak, evde zaten duran ürünün ikincisini aldırtır. Sayımı alışveriş gününden bir akşam önce yapın. Açken değil, tokken bakın; açken her şey eksik görünür ve liste uzar.
Elinizde küçük bir kâğıt ya da telefon notu olsun. Üç sütun yeter: azaldı, bu hafta kullanılacak, evden çıkacak. Uzun cümle yazmayın. Kırmızı mercimek yarım paket gibi kısa satırlar, ertesi gün markette işe yarar. Gıda israfını azaltma yazısındaki haftalık menü, bu listeden sonra kurulursa dolaptaki ürün yemeğe girer, rafta beklemez.
Buzdolabı ayrı bir tur ister. Kiler sayımına süt ve yeşillik karıştırmayın. Soğuk dolabın hangi rafına ne konacağı buzdolabı raf düzeni yazısında duruyor. İkisini aynı günde yapmak isterseniz önce kiler, sonra buzdolabı deyin; yoksa yarım kalan tur ertesi aya kalır.
Aynı yönde, raftan rafa
Her ay aynı yönden yürüyün. Üst raftan başlayın, soldan sağa, sonra bir alt rafa inin. Yön değişince göz bir köşeyi atlar. Kapının arkasındaki file, en altta duran ağır yağ ve tezgah üstü ekmek kutusu da turun içindedir. Onlar zaten gözümün önünde deyip atlarsanız, bitmek üzere olan yağ tam da orada gizlenir.
Her rafa iki dakika ayırın. Ürünü öne çekip arkayı görmek sayımın kendisidir. Kutuları yerinden oynatmadan dolu sanmak, arka sıradaki boşluğu saklar. Toz almak bu turun işi değildir. Toz görürseniz not edin, sayım bitince silin. İkisini birden yapmaya kalkarsanız sayım yarım kalır, liste de yazılmaz.
Çok dağılmış bir rafı o ay baştan kurmayın. Yalnızca o rafı boşaltıp aynı ürünleri bir araya getirin, diğer raflara dokunmayın. Her ay bir rafı toparlamak, bir günde bütün kileri dağıtmaktan daha az yorucudur. Dağıtılan kiler akşama geri toplanmazsa sayım gözünüzü korkutur ve ertesi ay kapıyı açmazsınız.
Tarih, sızıntı ve koku
Konserve kutusunun kapağı şişmişse, teneke akıtmışsa ya da koku varsa o ürünü açıp kurtarmaya çalışmayın. Şişmiş kap, görmezden gelinecek bir şekil bozukluğu değildir. Cam kavanozun kapağı bombe yaptıysa ya da açılırken beklediğinizden farklı bir ses verdiyse içindekini tatmayın. Bu bir düzen önerisi değil, sofraya bozuk gıda koymama alışkanlığıdır.
Tarihi okunmayan paketi rastgele yemeklik rafa geri koymayın. Üzerine bugünün tarihini yazıp ne olduğu belli, açılış tarihi bu diye not düşün. Son kullanma tarihi geçmiş kuru ürünün her biri kendiliğinden çöp sayılmaz; üzerindeki yazıya uyun, kokusu ve görünüşü bozuksa kullanmayın. Emin değilseniz yemeğe katmayın. Tahmin, sayımın işi değildir.
Un, şeker ve bakliyat torbasının dikişi açık mı, altı delinmiş mi bakın. Delik torba, dolaba nem ve zararlı davet eder. Sağlam olanı kapalı kaba alın, delik olanın içini kontrol edin. Topak, küf ya da canlı görürseniz o paketi yemeklik alanda tutmayın. Komşu paketlerin ağzı açıksa onları da kontrol edin; sorun çoğu zaman tek pakette kalmaz.
Yağ şişesinin ağzı yapış yapışsa kapağı silin. Yapışkan ağız toz tutar ve bir sonraki açılışta eli kaydırır. Sirke ve sos şişelerini yan yatmış halde bırakmayın. Kapakları yukarı bakmazsa sızıntı alt rafa işler, oradaki etiketler de okunmaz olur.
Eskiyi öne, yeniyi arkaya
Yeni aldığınız paketi eskinin önüne koymak, eski paketin arkada unutulması demektir. Aynı çeşitten iki paket varsa eskisini öne alın, yenisini arkaya itin. Bunu yapmak için bütün rafı boşaltmanız gerekmez. İki paketi yer değiştirmek yeter.
Açılmış paket, kapalı paketten önce kullanılmalıdır. Ağzı kıvrılmış makarna ile yeni paket yan yanaysa, açık olanı göz hizasına getirin. Menüyü kurarken önce bunu bitirelim demek, bu küçük yer değişikliğine bağlıdır. Arka sırada unutulan açık paket nemlenir, siz de marketten üçüncü paketi alırsınız.
Azalan ürünü listeye yazarken evdeki miktarı da yazın. Yalnızca tuz yazmak yetmez; tuzluk dolu, yedek paket bitmiş olabilir. Yedek tuz yok satırı sizi doğru alışverişe götürür. Aynı mantık bulaşık deterjanı ve çöp torbası için de geçerlidir. Kiler yalnızca yiyecek değildir; temizlik stoğu da aynı turda, ayrı bir satırda görünür.
Sayım bitince üç grup
Tur bitince tezgaha üç alan açın. Kalacaklar rafa döner. Bu hafta bitecekler bir sepete girer ve göz hizasında durur. Evden çıkacaklar ayrı bir torbada mutfaktan uzaklaşır. Sepet, bunu kullanalım hatırlatıcısıdır. Sepeti dolabın içine gizlerseniz hatırlatma da gizlenir.
Listeyi buzdolabının yanına ya da market çantasının içine koyun. Çantanın içinde duran liste, evde unutulmaz. Sayım notunu dolabın iç kapağına kurşun kalemle yazmak da olur; bir sonraki ay eski notu silip yenisini yazarsınız. Üst üste yapışan kâğıtlar bir süre sonra kendileri dağınıklık olur.
Sayım kırk dakikayı aşmaya başladıysa turu kısaltın. Amaç mükemmel bir kiler görüntüsü değildir. Eksikleri görmek, bozuk olanı ayırmak ve eskiyi öne almaktır. Bu üçü olduysa ay kapanabilir. Ertesi ay aynı yönden yine yürürsünüz. Alışkanlık, uzun bir pazar gününden daha çok iş görür.
Sık sorulan sorular
Her ay bütün paketleri tezgaha indirmeli miyim? Hayır. Yalnızca arkası görünmeyen ve çok karışmış rafı indirin. Diğer raflarda ürünü öne çekip bakmak yeter. Her şeyi indirmek, sayımı taşınma gününe çevirir ve çoğu evde yarıda bırakılır.
Tarihi geçen kuru bakliyatı hemen atmalı mıyım? Paketin üzerinde yazan tarihe bakın. Koku, renk ve böcek belirtisi yoksa kararı acele vermeyin; emin değilseniz kullanmayın. Şişmiş, sızdırmış ya da kokusu bozulmuş konserveyi ise açıp denemeyin.
Sayımı marketten sonra yapsam olur mu? Olur ama liste işe yaramaz. Poşetleri yerleştirirken yine de eski paketi öne alın. Asıl sayımı bir sonraki alışverişten önce yapın ki evdeki stoğu ikinci kez almayın.